Karbonhidrat Sayımı

Karbonhidrat Sayımı

Karbonhidratlar, öğün sonrası kan şekerini yükseltmede en önemli etkiye sahip besin öğesidir. Karbonhidrat türüne göre değil miktarına göre öğün sonrası kan şekerini etkilemektedir

Protein ve yağlar, kan şekerine karbonhidratlar kadar olmasada yükseltebilmekte ve geç kan şekerine karışmaktadır bu yüzden belirli miktarı geçince sayılmaları önem arz etmektedir. Yapılan araştırmalar karbonhidrat sayımı ile karbonhidrat miktarlarının düzenlenmesi kan şekeri kontrolü için önemli olduğunu gösterdi. Ancak, sağlıklı beslenmek için tüm besin gruplarını almak gerektiği vurgulanmaktadır.

Karbonhidrat sayımında amaç, alınan karbonhidrat miktarları ve fiziksel aktiviteye göre insülin dozunu ayarlayarak kan şekerini kontrol altında tutmaktır. Bu doğrultuda bireylerin beslenme alışkanlıkları öğrenildikten sonra öğün içerikleri saatlerinin birbirleri ile dengesi ayarlanmalıdır.  Karbonhidrat sayımı, Tip 1 Diyabet, Tip 2 diyabet ve gestasyonel diyabetli bireylerde uygulanabilir.

Karbonhidrat sayımı; temel ve ileri düzeyde olmak üzere iki gruba ayrılır.

Besin grupları, besinlerin karbonhidrat içerikleri, porsiyon miktarları ile fiziksel aktivite ve kan şekeri arasındaki ilişkiyi ögrenmeye dayanır Diyabette beslenme tedavisi uygulanması gereken hastaların tümüne öğretilebilir

Temel düzey karbonhidrat sayımında, 1 değişim karbonhidrata eş değer besinlerin porsiyon miktarlarını ögrenmeye dayalıdır.

Öğünlerde alınan karbonhidrat miktarının dengeli olması kan şekeri kontrolünde en önemli basamak olduğu unutulmamamlıdır. Temel karbonhidrat sayımında, diyabetli bireylere beslenme düzeni öğrenilmelidir. (öğün saatleri, öğünlerde tükettikleri besinlerin karbonhidrat içeriği), açlık ve 2. Saat tokluk kan şekeri ölçümlerini kaydetmelidir. Öğünlerde almaları gereken karbonhidrat miktarları ve değişimleri öğretilmelidir. Yağlar, proteinler ve posa tüketiminin kan şekeri üzerindeki rolüne ilişkin eğitim verilmelidir.

Temel karbonhidrat sayımı 7 aşamada öğretilebilir. Bu aşamalar;

  1. Beslenme günlüğü tutma
  2. Besinlerin karbonhidrat miktarları
  3. Replikalarla porsiyon kontrolü ve karbonhidrat miktarlarının öğretilmesi
  4. Hastanın karbonhidrat miktarları hesaplamasının kontrolü
  5. Besin tüketimlerindeki karbonhidrat hesaplamaları kontrolü
  6. Günlük tüketilmesi gereken karbonhidrat miktarları
  7. Öğünlerde alınan karbonhidrat miktarının öğün sonrası kan şekeri glikoz etkisinin değerlendirilmesi

Temel karbonhidrat sayımı düzeyinde bireylerin, öğünlerde alınan karbonhidrat miktarını hesaplayabilme, dengeli beslenme ve etiket okuma bilgisini öğrenmeleri gerekmektedir.

Bu aşamada diyabetli bireylerin öğünde aldıkları karbonhidrat miktarını hesaplayıp, açlık kan şekeri düzeylerini kontrol ederek bolus insülin dozunu ayarlaması temeline dayanan gelişmiş bir yöntemdir (2). Bireylere göre değişen, karbonhidrat insülin oranı (Kİ) ve insülin duyarlılık faktörü (İDF) değerleri hesaplanmalıdır Kİ’da 1 ünite insülinin etkilediği karbonhidrat miktarıdır. Kİ oranın, hastanın öğünlerde aldığı karbonhidrat, insülin türü ve miktarı, açlık ve tokluk kan şekeri seviyesine bağlı olarak hesaplanmalıdır.

Kİ belirlemede kullanılan 2 yöntem vardır.
1. Kİ= Öğünlerde tüketilen karbonhidrat gramı/öğün için yapılan kısa veya hızlı etkili insülin dozu (IU)= …

Bu yöntem ile öğün için 1 birim karbonhidrat miktarına karşılık yapılması gereken insülin dozu belirlenir. Ancak bu yöntem diyabetli bireyin istediği kadar karbonhidrat alması anlamına gelmemektedir.  Bireysel olarak hesaplanan karbonhidrat miktarı kadar alınmalıdır. Bu yöntem hi- poglisemi veya hiperglisemiyi kontrol etmek amacıyla uygulanır. Bu diyabetli bireylere mutlaka belirtilmelidir. Özel durumlarda artan veya azalan karbonhidrat miktarını dengelemek amacıyla da kullanılır.

  1. Kİ nun saptanmasında kullanılan bir diğer yöntem 500 kuralıdır. KİO= = 500/ TİD (Toplam İnsülin Dozu) formülüdür.

Yapılan bir araştırmada, Akdeniz popülasyonu için 500 kuralının uygun olmadığını, kahvaltı için 350/TİD, öğle ve akşam yemeği için 450/TİD formülünün hesaplanmasının kan şekeri kontrolünde daha etkin olduğu tespit edilmiştir.

Örneğin :

1 dilim tam buğday ekmeği(60gr tartı ağırlığı) = 15 GRAM karbonhidrat

200 ml ayran= 10 gram karbonhidrat

Salata = 0 gram karbonhidrat

3 köfte kadar et= 0 gram karbonhidrat toplam 25 gram karbonhidratımız bulunmaktadır.

k/i oranımız = 5 olsun 5 gram karbonhidrata 1 ünite insülin yapılması gereklidir.

25 / 5= 5 ünite bu öğün için insülin yapılmalıdır.

İnsülin Duyarlılık Faktörü (İDF)

Düzeltme faktörü, 1 ünite hızlı veya kısa etkili insülinin kan glikozunu azaltma miktarıdır. Yöntem ile açlık kan şekeri düzeyinin hedef düzeyin üzerinde veya altında olması durumunda ek bolus insülin yapılarak glisemik kontrol sağlanır.

İDF hesaplanmasında; kısa etkili insülin veya insülin direnci olan bireylerde 1500/TİD, hızlı etkili insülin kullananlarda 1800/TİD formülü uygulanmaktadır.

Düzeltme dozu örneği hesaplanırken

Şu an ki kan şekeri yemek yemeden 300 çıktı diyelim

Hedefimiz kan şekerimizin 100 olması ise

İdf değerimiz=50

300-100/50=4 ünite 300 kan şekerini 100 e getirmek için yapılır.

Yemek yiyorsak yemek için hesapladığımız karbonhidrata göre insülin hesapladıktan sonra bu 4 ünite o insülinin üzerine eklenerek yapılmalıdır.

No Comments

Post A Comment